| S1 | yɛba'llɛ tho kɔ khunɛ kumundhummɛn suru'llɛ kɔ yammu ɛtyo libaŋba kumbhɔŋasinu kundumba kumbhu kun'saˀ yammu tho kuŋg'wahaˀ khunchi cumluŋ mɛdzogɛ.| yɛba | ɛllɛ | | shaman | ERG | | misc | misc |
|
| ku | mundhum | ɛn | | 3SG | ritual | DEF | | misc | misc | misc |
|
| sur | u | ɛllɛ | | finish.S2 | 3SG.O | when | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| ku | phɔŋa | si | nu | | 3SG | jun.pat.uncle | PL | SOC | | misc | misc | misc | misc |
|
| ku | tumba | | 3SG | sen.pat.uncle | | misc | misc |
|
| ku | phu | | 3SG | e.brother | | misc | misc |
|
| ku | n'saˀ | | 3SG | y.brother | | misc | misc |
|
| ku | k'wa | haˀ | | 3SG | mat.uncle | PL | | misc | misc | misc |
|
| mɛ | cog | ɛ | | 3PL | make.S2 | PA | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
When the shaman had finished the ritual, the Libang relatives — the paternal uncles and the brothers — and the maternal uncle met together up there [in Lingkhim]. |
| S2 | "ləu alla ain kɛyuŋi, taːndik kɛbegi laˀba," mɛttusi kuŋg'wa'llɛ.| kɛ | yuŋ | i | | 2 | stay.S2 | 2PL | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| kɛ | peg | i | | 2 | go.S2 | 2PL | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛtt | usi | | tell.S2 | 3.O.NSG | | v[pastem] | vsuffix |
|
| ku | k'wa | ɛllɛ | | 3SG | mat.uncle | ERG | | misc | misc | misc |
|
"Well now, I guess you'll all stay here today and go tomorrow," said the maternal uncle. |
| S3 | khɔmbhɛllɛ "mɛːn anigɛ alla mɔre yuŋma anigɛ kam hop ɛmbha yuŋma.| yuŋ | ma | | stay.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
| yuŋ | ma | | stay.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
"No, there's no reason now for us to stay on longer. |
| S4 | iŋga — anigɛ teˀrumbɛ ɛtthonu khunɛ kudzaŋhaˀ," phɛaŋ kɔ yammu kumbhu kun'saˀ kumbhɔŋa kundumbarɛ mɛmɛttu.| teˀr | umbɛ | | take.S2 | 1PL.EX→3SG | | v[pastem] | vsuffix |
|
| ɛttho | nu | | up.here | ABL | | misc | misc |
|
| ku | caŋ | haˀ | | 3SG | clothing | PL | | misc | misc | misc |
|
| ku | phu | | 3SG | e.brother | | misc | misc |
|
| ku | n'saˀ | | 3SG | y.brother | | misc | misc |
|
| ku | phɔŋa | | 3SG | jun.pat.uncle | | misc | misc |
|
| ku | tumba | rɛ | | 3SG | sen.pat.uncle | ERG | | misc | misc | misc |
|
| mɛ | mɛtt | u | | 3PL | say.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
We'll take his clothes back down," the brothers and paternal uncles replied. |
| S5 | kuŋg'wanaŋ "khɔmbhɔ kɔrɔ teˀrammɛ!" phɛaŋ kɔ mɛburu mɛyusu kudettɛn.| ku | k'wa | n | aŋ | | 3SG | mat.uncle | DEF | also | | misc | misc | misc | misc |
|
| teˀr | ammɛ | | take.S2 | 2PL→3.IMP | | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | yus | u | | 3PL | send.down.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| ku | tet | ɛn | | 3SG | clothing | DEF | | misc | misc | misc |
|
"In that case, take them!" said the maternal uncle, and they gave them the clothes. |
| S6 | mɛburu mɛyusuaŋ — mɛburu mɛyususi'llɛ kɔ mɛyuːruaŋ mɛy'yɛ libaŋ kɛyuŋbahaˀrɛ kɔ.| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | yus | u | aŋ | | 3PL | send.down.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | yus | usi | ɛllɛ | | 3PL | send.down.S2 | 3.O.NSG | when | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | yuːr | u | aŋ | | 3PL | bring.down.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | y'y | ɛ | | 3PL | come.down.S2 | PA | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| kɛ | yuŋ | pa | haˀ | rɛ | | ACT | stay.S1 | NOM | PL | ERG | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
They gave them to them and sent them down, and they brought them down, the ones who lived in Libang. |
| S7 | kumbhɔŋa kundumbasi kɔ jəmmə mɛyuːruaŋ mɛy'yɛ'llɛ kɔ ɛtyo mɛyuːruaŋ khunchi yammu mɛdɔŋsiŋ.| ku | phɔŋa | | 3SG | jun.pat.uncle | | misc | misc |
|
| ku | tumba | si | | 3SG | sen.pat.uncle | PL | | misc | misc | misc |
|
| mɛ | yuːr | u | aŋ | | 3PL | bring.down.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | y'y | ɛ | ɛllɛ | | 3PL | come.down.S2 | PA | when | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | yuːr | u | aŋ | | 3PL | bring.down.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | siŋ | | 3PL | agree.S1 | 23.REFL | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
The paternal uncles brought them down here, and then they met together again. |
| S8 | "ləu alla thedhe cokma poŋ ani?" phɛaŋ mɛdɔŋsiŋŋɛllɛ ni,| cok | ma | | do.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | siŋ | ɛllɛ | | 3PL | agree.S1 | 23.REFL | when | | vprefix | v[prstem] | vsuffix | misc |
|
"Well, now what should we do?" they asked, when they met. |
| S9 | "alla tho thiklɛŋ kɔ kɛgɛŋb'ɛllɛ kusammɛn kuŋg'wasirɛ — kuŋg'wa'llɛ sɛru.| kɛ | kɛŋ | pa | ɛllɛ | | ACT | fall.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| ku | sam | ɛn | | 3SG | soul | DEF | | misc | misc | misc |
|
| ku | k'wa | si | rɛ | | 3SG | mat.uncle | PL | ERG | | misc | misc | misc | misc |
|
| ku | k'wa | ɛllɛ | | 3SG | mat.uncle | ERG | | misc | misc | misc |
|
| sɛr | u | | kill.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
"His maternal uncle has already killed the soul once up there. |
| S10 | alla aniaŋ ɛtyo kɔ thiklɛŋ sɛtma poŋ.| sɛt | ma | | kill.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
Now we should kill it down here too. |
| S11 | tərə tho khunɛ sɛrui mɛːnni? ani yɔllik caha mɛdzoknɛn sɛtma," phɛaŋ kɔ| sɛr | u | i | | kill.S2 | 3SG.O | Q | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | cok | nɛn | | NEG | need.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
| sɛt | ma | | kill.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
But he killed it up there, right? We don't have to do much, to kill it." |
| S12 | khunchi cumluŋ mɛdzogɛaŋ kɔ yɛban mɛdhaktuaŋ bihandik mɛdhaktu.| mɛ | cog | ɛ | aŋ | | 3PL | do.S2 | PA | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | thakt | u | aŋ | | 3PL | bring.up.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | thakt | u | | 3PL | bring.up.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
They met and in the morning they brought up the shaman. |
| S13 | khɔmbhɛaŋ mundhum cogu khunɛ khɔmbhɛaŋ yɛba'llɛ yammu uːttuaŋ kɔ na sumlam doˀm'ɛtna teˀruaŋ khunɛ yammu yɛba'llɛ sɛru.| cog | u | | do.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
| yɛba | ɛllɛ | | shaman | ERG | | misc | misc |
|
| uːtt | u | aŋ | | call.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| toˀ | ma | ɛtna | | step.S1 | INF | over.at | | v[prstem] | misc | misc |
|
| teˀr | u | aŋ | | take.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| yɛba | ɛllɛ | | shaman | ERG | | misc | misc |
|
| sɛr | u | | kill.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
The shaman did a ritual — he called it and led it over to a three-way intersection and killed it. |
| S14 | uːttuaŋ kɔ hiptu sɛru.| uːtt | u | aŋ | | call.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| hipt | u | | hit.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
| sɛr | u | | kill.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
He called it, and he knocked it dead. |
| S15 | tho kɔ mɛdhoktuaŋ mɛsɛru ɛtyo hiptuaŋ sɛru muktu samsiŋŋɛllɛ.| mɛ | thokt | u | aŋ | | 3PL | cook.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | sɛr | u | | 3PL | kill.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| hipt | u | aŋ | | hit.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| sɛr | u | | kill.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
| samsiŋ | ɛllɛ | | laurel | INST | | misc | misc |
|
Up above they cooked it to death, but down here he struck it dead with laurel and a stalk of muktu. |
| S16 | sɛruaŋ kɔ lam lɔt saktu.| sɛr | u | aŋ | | kill.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| sakt | u | | shut.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
He killed it and closed off the road. |
| S17 | lam saktuaŋ khunɛ sat ʈhaũ yammu lam saktu.| sakt | u | aŋ | | shut.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| sakt | u | | shut.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
He blocked the road in seven places, |
| S18 | muktu samsiŋŋɛllɛ thɛptuaŋ kɔ mɛndama gəri khunɛ.| samsiŋ | ɛllɛ | | laurel | INST | | misc | misc |
|
| thɛpt | u | aŋ | | plant.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛn | ta | ma | | NEG | come.S1 | INF | | vprefix | v[prstem] | misc |
|
planting muktu sticks and laurel so that it wouldn't come back. |
| S19 | khɔmbhɛaŋ ɛtyonu kumbhɔŋa kundumbahaˀrɛ abhe mɛdzogu kɔ phɛllɛ kumbhɔŋanu kundumba mɛdɔŋsiŋŋaŋ kɛsib'ɛllɛn khunɛ kujəgga kujəminɛtmunu — kughambekkɛtmunu mɛlɔːttu.| ɛtyo | nu | | here.below | ABL | | misc | misc |
|
| ku | phɔŋa | | 3SG | jun.pat.uncle | | misc | misc |
|
| ku | tumba | haˀ | rɛ | | 3SG | sen.pat.uncle | PL | ERG | | misc | misc | misc | misc |
|
| mɛ | cog | u | | 3PL | do.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| ku | phɔŋa | nu | | 3SG | jun.pat.uncle | SOC | | misc | misc | misc |
|
| ku | tumba | | 3SG | sen.pat.uncle | | misc | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | siŋ | aŋ | | 3PL | agree.S1 | 23.REFL | and | | vprefix | v[prstem] | vsuffix | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | n | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
| ku | jəmin | ɛtmu | nu | | 3SG | land | on | ABL | | misc | | misc | misc |
|
| ku | khambek | ɛtmu | nu | | 3SG | land | on | ABL | | misc | misc | misc | misc |
|
| mɛ | lɔːtt | u | | 3PL | extract.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
Then what his paternal uncles did down here was, they got together and got some cash out of the dead man's land [by raising the value of the mortgage]. |
| S20 | pəisa mɛlɔːttuaŋ yammu saːŋwa pit mɛiŋu khəsi boka mɛiŋu ?? pimasi — khi kɛwaːtpahaˀ phoksu.| mɛ | lɔːtt | u | aŋ | | 3PL | extract.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | iŋ | u | | 3PL | buy.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | iŋ | u | | 3PL | buy.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| pi | ma | si | | give.S1 | INF | NSG.O | | v[prstem] | misc | misc |
|
| kɛ | waːt | pa | haˀ | | ACT | wear.S1 | NOM | PL | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| phoks | u | | raise.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
They got some cash and bought a buffalo and a cow, they bought goats — they raised money for brahmans. |
| S21 | "khi kɛwaːtpahaˀ pima caha mɛdzoknɛn kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛn kɔ,| kɛ | waːt | pa | haˀ | | ACT | wear.S1 | NOM | PL | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| pi | ma | | give.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
| mɛ | cok | nɛn | | NEG | need.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | n | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
"It's not necessary to give anything to brahmans, in the case of someone who dies in a fall, |
| S22 | ɛmbha kɛdukpa kɛsib'ɛn lɔt ni caha cokpa," phɛaŋ yammu kundumba'llɛ lɔˀrɛ'llɛ kɔ pittɛn mɛyɛpsu.| kɛ | tuk | pa | | ACT | be.ill.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛn | | ACT | die.S1 | NOM | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| cok | pa | | be.needed.S1 | NOM | | v[prstem] | misc |
|
| ku | tumba | ɛllɛ | | 3SG | sen.pat.uncle | ERG | | misc | misc | misc |
|
| lɔˀr | ɛ | ɛllɛ | | say.S2 | PA | when | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | yɛps | u | | 3PL | stand.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
it's only necessary when someone dies normally, of illness!" said his elder paternal uncle, and he kept the cow. |
| S23 | khi kɛwaˀb'ɛn mɛmburun.| kɛ | waˀ | pa | ɛn | | ACT | be.S1 | NOM | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| mɛn | pur | un | | 3PL.SA.NEG | give.S2 | 3SG.O.NEG | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
They didn't give it to brahmans. |
| S24 | khɔmbhɛaŋ kɔ — saːŋwa thiknu mɛːnda thik — ləu! yammu khunchi mɛyuŋsiŋŋaŋ khunchi thɛgek kundumbarɛ suyuaŋ tin car din səmmə khunchi yummɛtmu mɛyuŋɛaŋ kɔ yummɛtmu mɛyuŋɛaŋ kɔ yammu luŋghimba naidɛmba phɛmbasɔŋ tin thər mɛyuksusiaŋ khunchi yammu —| mɛ | yuŋ | siŋ | aŋ | | 3PL | keep.S1 | 23.REFL | and | | vprefix | v[prstem] | vsuffix | misc |
|
| ku | tumba | rɛ | | 3SG | sen.pat.uncle | ERG | | misc | misc | misc |
|
| suy | u | aŋ | | shave.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | yuŋ | ɛ | aŋ | | 3PL | stay.S2 | PA | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | yuŋ | ɛ | aŋ | | 3PL | stay.S2 | PA | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | yuks | usi | aŋ | | 3PL | keep.S2 | 3.O.NSG | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
They set aside the buffalo and the goat, and the senior paternal uncle shaved his head, and for three or four days they remained fasting [without eating salt]. When they had fasted, they called together the three clans, the Lungkhimba, the Naidemba, and the Phembasong. |
| S25 | kundumbarɛ kudhɛgekkɛn suyuaŋ car din the khunchi yammu khunchi khɔmbha suddhə mɛdzoksiŋ.| ku | tumba | rɛ | | 3SG | sen.pat.uncle | ERG | | misc | misc | misc |
|
| ku | thɛgek | ɛn | | 3SG | head | DEF | | misc | misc | misc |
|
| suy | u | aŋ | | shave.S2 | 3SG.O | and | | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | cok | siŋ | | 3PL | make.S1 | 23.REFL | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
His uncle shaved his head, and after four days they purified themselves. |
| S26 | khɔmbhɛaŋ khunchi khannɛn mɛburu mɛdesu.| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | tes | u | | 3PL | send.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
Then they made the offering [?of the buffalo and the goat to the dead man]. |
| S27 | mɛburu mɛdesu'llɛ "alla kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛ kulammɛnnu ɛmbha kɛdukpa kɛsib'ɛllɛ kulammɛn mɛdɔŋnɛn.| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | tes | u | ɛllɛ | | 3PL | send.S2 | 3SG.O | when | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| ku | lam | ɛn | nu | | 3SG | road | DEF | SOC | | misc | misc | misc | misc |
|
| kɛ | tuk | pa | | ACT | be.ill.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| ku | lam | ɛn | | 3SG | road | DEF | | misc | misc | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | nɛn | | NEG | agree.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
When they made the offering, they said, "The path of someone who falls to his death is different from the road of someone who dies of illness. |
| S28 | lam atti kɔ?" phɛaŋ mɛdzogu'llɛ| mɛ | cog | u | ɛllɛ | | 3PL | do.S2 | 3SG.O | when | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
Which is it?" they said. |
| S29 | "kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛ kulam kɔ atti?| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
"Which is the path of one who dies in a fall? |
| S30 | ɛmbha kɛdukpa kɛsib'ɛllɛ kulammɛnnu mɛdɔŋnɛn phɛaŋ jəmməhaˀrɛ anisummaŋ waˀ" phɛaŋ yammu khunchi mɛlɔˀrɛ.| kɛ | tuk | pa | | ACT | be.ill.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| ku | lam | ɛn | nu | | 3SG | road | DEF | SOC | | misc | misc | misc | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | nɛn | | NEG | agree.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
| jəmmə | haˀ | rɛ | | all | PL | ERG | | | misc | misc |
|
| a | nis | um | aŋ | | 1IN | see.S2 | 12PL→3SG | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | lɔˀr | ɛ | | 3PL | say.S2 | PA | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
We all know that it is different from the path of one who dies of illness," they said. |
| S31 | "khɔmbhɛaŋ alla kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛ kɔ khɔyarik caha mɛdzoknɛn.| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| khɔ | yarik | | that | extent | | misc | misc |
|
| mɛ | cok | nɛn | | NEG | need.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
"Now this case of accidental death does not require that much. |
| S32 | indɛn tho yɛba'llɛaŋ teˀru.| yɛba | ɛllɛ | aŋ | | shaman | ERG | also | | misc | misc | misc |
|
| teˀr | u | | take.S2 | 3SG.O | | v[pastem] | vsuffix |
|
Already, up there, the shaman has taken some [of the dead man's possessions] away. |
| S33 | ɛtyo yɛba'llɛaŋ cɛːtcik mɛndeˀɛ mɛnuˀnɛn ɛtyoaŋ a."| yɛba | ɛllɛ | aŋ | | shaman | ERG | also | | misc | misc | misc |
|
| mɛn | teˀ | ɛ | | NEG | take.S1 | GER | | vprefix | v[prstem] | misc |
|
| mɛ | nuˀ | nɛn | | NEG | good.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
| ɛtyo | aŋ | | here.below | also | | misc | misc |
|
But it wouldn't do for the shaman down here not to take a little away as well." |
| S34 | ɛtyoaŋ yɛban mɛburu kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛ ɛtyoba kumba kummarɛ mɛgɔttuba cɛtthiya nɛtchi thenu lumba thik khori thik mɛburu mɛdesu yɛba ɛtyob'ɛn.| ɛtyo | aŋ | | here.below | also | | misc | misc |
|
| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| ɛtyo | pa | | here.below | NOM | | misc | misc |
|
| ku | ma | rɛ | | 3SG | mother | ERG | | misc | misc | misc |
|
| mɛ | kɔtt | u | pa | | 3PL | possess.S2 | 3SG.O | NOM | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | pur | u | | 3PL | give.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | tes | u | | 3PL | send.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| ɛtyo | pa | ɛn | | here.below | NOM | DEF | | misc | misc | misc |
|
So they gave the shaman some things which had belonged to the victim's parents — they gave two brass plates, a woman's eating-dish, and a water bowl to the shaman down here as well. |
| S35 | khɔmbhɛaŋ kɔ khunɛ phunu saˀrɛ "cɛːtcik ɛmbha kudzwaːttɛtmu thaŋ allɔːnnɛn," phɛaŋ kɔ| phu | nu | | e.brother | SOC | | misc | misc |
|
| saˀ | rɛ | | y.brother | ERG | | misc | misc |
|
| ku | c'waːt | ɛtmu | | 3SG | water | in | | misc | misc | misc |
|
| an | lɔːn | nɛn | | 1IN.NEG | come.out.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
Then the brothers said, "We're still not completely out of our fast. |
| S36 | khunchi yammu, "c'waːttɛtmunu mu mut adha," phɛaŋ kɔ saːŋwa cuːkpa thiknu mɛːnda thik mɛsɛruaŋ khunchi yammu luŋghimba naidɛmba mɛuːttusiaŋ ɛmbha yum saɛtmu ni khunchi kɔ kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛ mɛbhuˀru mɛdesu.| c'waːt | ɛtmu | nu | | water | in | ABL | | misc | misc | misc |
|
| a | tha | | 1IN | fall.S1 | | vprefix | v[prstem] |
|
| cuːk | pa | | small.S1 | NOM | | v[prstem] | misc |
|
| mɛ | sɛr | u | aŋ | | 3PL | kill.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | uːtt | usi | aŋ | | 3PL | call.S2 | 3.O.NSG | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| mɛ | phuˀr | u | | 3PL | sever.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | tes | u | | 3PL | send.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
We're still in an impure state." So they killed a small buffalo and a goat, and they called the Lunkhimba and the Naidemba [clans], and by eating meat and salt they completely severed the links of the dead man. |
| S37 | ɛmbha kɛdukpaaŋ kɛsib'ɛllɛ kɔ khɔmbha mɛːndu.| kɛ | tuk | pa | aŋ | | ACT | be.ill.S1 | NOM | and | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
It's not like that for someone who dies of illness. |
| S38 | khɔnnɛn kɔ tho thɛbasammɛttho sama poŋ.| thɛba | sam | ɛttho | | g'father | soul | up.to | | misc | misc | misc |
|
| sa | ma | | deliver.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
Such a one has to be delivered up to the ancestors. |
| S39 | kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛn cəĩ thɛbasammɛtmu mɛbeknɛn khunɛ kɔ — khunɛ kɔ.| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | n | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
| thɛba | sam | ɛtmu | | g'father | soul | at | | misc | misc | misc |
|
| mɛ | pek | nɛn | | NEG | go.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
But one who has died in a fall doesn't go to the ancestors. |
| S40 | abheba kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛ khunɛ kɔ kulam kɔ lam mɛdɔŋnɛn.| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | | misc | v[prstem] | misc | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | nɛn | | NEG | agree.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
His path is different. |
| S41 | ɛmbha kɛgɛŋb'ɛllɛn thaŋ mɛgɛtnɛn phɛaŋ kɔ khɔn lam mɛsak — lam sakma poŋ phɛaŋ kɔ. khɔmbhɛaŋ mundhum waˀ.| kɛ | kɛŋ | pa | ɛllɛ | n | | ACT | fall.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
| mɛ | kɛt | nɛn | | NEG | arrive.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
| mɛ | sak | | 3PL | shut.S1 | | vprefix | v[prstem] |
|
| sak | ma | | shut.S1 | INF | | v[prstem] | misc |
|
Since his path doesn't go up there, they close off that path — it must be blocked. There is a ritual. |
| S42 | kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛn cəĩ nu ɛmbha kɛsib'ɛllɛn mɛdɔŋnɛn.| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | n | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | n | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
| mɛ | tɔŋ | nɛn | | NEG | agree.S1 | NEG | | vprefix | v[prstem] | vsuffix |
|
The path of the victim of a fall is different from the path of someone who dies a natural death. |
| S43 | khɔmbhɛllɛ kɛgɛŋpa kɛsib'ɛllɛn ɛmbha bihandikpa yum caɛtmu mɛbhuˀru mɛdesu.| kɛ | kɛŋ | pa | | ACT | fall.S1 | NOM | | misc | v[prstem] | misc |
|
| kɛ | si | pa | ɛllɛ | n | | ACT | die.S1 | NOM | GEN | DEF | | misc | v[prstem] | misc | misc | misc |
|
| bihan | tik | pa | | morning | ADV | NOM | | | misc | misc |
|
| ca | ɛtmu | | eat.S1 | in | | v[prstem] | misc |
|
| mɛ | phuˀr | u | | 3PL | sever.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
| mɛ | tes | u | | 3PL | send.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
In the morning, in the ceremony of eating salt [to end their fast], they sever the links of the victim. |
| S44 | luŋghimba naidɛmba phɛmbasɔŋ jəmmə mɛbhuŋsiŋŋaŋ paŋbɔpma uttərhaŋŋɛllɛ kɔ kubərkhitmu mɛbhuˀruaŋ mɛsuru.| mɛ | phuŋ | siŋ | aŋ | | 3PL | assemble.S1 | 23.REFL | and | | vprefix | v[prstem] | vsuffix | misc |
|
| uttərhaŋ | ɛllɛ | | Uttarhang | GEN | | Uttarhang | | | misc |
|
| ku | bərkhi | ɛtmu | | 3SG | funeral | LOC | | misc | | misc |
|
| mɛ | phuˀr | u | aŋ | | 3PL | sever.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | sur | u | | 3PL | finish.S2 | 3SG.O | | vprefix | v[pastem] | vsuffix |
|
The Lunkhimba, the Naidemba, and the Phembasong [clans] all gathered, at the funeral of the Pangbopma [clan member], Uttarhang, and they completely cut him off. |
| S45 | mɛsuruaŋ khanhaˀ phudoŋ thikthik mɛburusiaŋ mɛbe khanhaˀ.| mɛ | sur | u | aŋ | | 3PL | finish.S2 | 3SG.O | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | pur | usi | aŋ | | 3PL | give.S2 | 3.O.NSG | and | | vprefix | v[pastem] | vsuffix | misc |
|
| mɛ | pe | | 3PL | go.S2 | | vprefix | v[pastem] |
|
When they had finished they gave a gift [usually a goat] to each clan, and the others left. |
| S46 | sər,
əbə tyəti nəi ho!
Sir, that's all! |